ΔΕΠ-Υ   & Δυσκολίες στο παιχνίδι

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητα είναι μια αναπτυξιακή διαταραχή, οργανικής αιτιολογίας, η οποία επηρεάζει τη συγκέντρωση του παιδιού και χαρακτηρίζεται από υπερκινητική και παρορμητική συμπεριφορά. Η ΔΕΠ-Υ επηρεάζει την απόδοση του παιδιού σε όλους τους τομείς έργου και προκαλεί σοβαρές και επίμονες δυσκολίες τόσο στο ίδιο το παιδί όσο και στο οικογενειακό και στο ευρύτερο κοινωνικό του περιβάλλον.
Τα κύρια συμπτώματα ενός παιδιού με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/ Υπερκινητικότητα είναι :

• Μειωμένη προσοχή-συγκέντρωση: το παιδί δυσκολεύεται να συγκεντρώσει την προσοχή του σε λεπτομέρειες και συχνά κάνει λάθη απροσεξίας στις σχολικές του εργασίες. Συχνά, δε μπορεί να παραμείνει συγκεντρωμένο σε μια δραστηριότητα έως ότου την ολοκληρώσει και δυσκολεύεται να ακολουθήσει οδηγίες. Πολλές φορές δείχνει απροθυμία να εμπλακεί σε δραστηριότητες οι οποίες απαιτούν διαρκή πνευματική προσπάθεια (όπως σχολικές εργασίες), χάνει αντικείμενα απαραίτητα για εργασίες ή δραστηριότητες και ξεχνά καθημερινές υποχρεώσεις. Είναι πιθανό η προσοχή του να διασπάται από εξωτερικά οπτικά και ακουστικά ερεθίσματα, ενώ κάποιες φορές φαίνεται να μην ακούει όταν κάποιος του απευθύνει το λόγο.
• Υπερκινητικότητα: το παιδί βρίσκεται σε μια αδιάκοπη κίνηση. Τρέχει, στριφογυρίζει και σκαρφαλώνει, ακόμη και σε περιστάσεις και χώρους που δεν το επιτρέπουν. Κατά τις καθιστικές δραστηριότητες συχνά κινεί νευρικά τα χέρια και τα πόδια του, ενώ συνηθίζει να μιλάει ακατάπαυστα. Δυσκολεύεται να παίξει ή να συμμετέχει ήσυχα σε δραστηριότητες κατά τον ελεύθερο του χρόνο.
• Παρορμητικότητα: το παρορμητικό παιδί συνηθίζει να διακόπτει τους άλλους και να παρεμβαίνει σε συζητήσεις και παιχνίδια. Συχνά δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του και απαντά απερίσκεπτα προτού του ολοκληρωθούν οι ερωτήσεις.

Δυσκολίες στο παιχνίδι των παιδιών με ΔΕΠ-Υ

Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ αντιμετωπίζουν διάφορες δυσκολίες στο παιχνίδι τους. Αυτό συμβαίνει κυρίως λόγω των πρωτογενών συμπτωμάτων της διαταραχής, αλλά και των συνοδευτικών συμπτωμάτων της.
Η διάσπαση της προσοχής του παιδιού με ΔΕΠ-Υ επηρεάζει άμεσα την ικανότητά του να ολοκληρώνει τις δραστηριότητες παιχνιδιού. Αντιμετωπίζει ιδιαίτερη δυσκολία στις δραστηριότητες παιχνιδιού που απαιτούν μεγάλη συγκέντρωση και ακολουθία βημάτων π.χ. κατασκευές, καθώς ξεχνά τα στάδια που πρέπει να ακολουθήσει. Η μειωμένη συγκέντρωση των παιδιών με ΔΕΠ-Υ τα ωθεί σε μια ιδιαίτερη συμπεριφορά στο παιχνίδι τους, ήδη από την προσχολική ηλικία. Διαλέγουν φανταχτερά παιχνίδια, τα οποία απευθύνονται σε παιδιά μικρότερης ηλικίας και χαρακτηρίζονται από έντονα χρώματα και ήχους. Αυτά τα παιχνίδια εγκαταλείπονται σε μικρό χρονικό διάστημα και συχνά καταστρέφονται, καθώς το παιδί δε μπορεί να εστιάσει στη λειτουργικότητα ή στη σκοπιμότητά τους.
Η υπερκινητικότητα, σε συνδυασμό με τη διάσπαση της προσοχής, κάνει ακόμα πιο δύσκολη την επιτυχή εμπλοκή του παιδιού με ΔΕΠ-Υ στις δραστηριότητες παιχνιδιού. Το γεγονός ότι κινείται αδιάκοπα δεν του επιτρέπει ούτε να καθίσει στην καρέκλα το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την ολοκλήρωση μιας δραστηριότητας παιχνιδιού, ούτε και να διατηρήσει μια θέση κατά το παιχνίδι. Για παράδειγμα, όταν χρειάζεται να διατηρήσει θέση για να πετάξει μπάλα σε στόχο ή συμμετέχει σε παιχνίδια κύκλου με άλλα παιδιά, συνήθως φεύγει από τη θέση του και περιφέρεται αδιάκοπα.
Η παρορμητικότητα του παιδιού με ΔΕΠ-Υ το δυσκολεύει αρκετά σε δραστηριότητες οι οποίες απαιτούν οργάνωση και ακολουθία συγκεκριμένων βημάτων. Επειδή είναι ιδιαίτερα ανυπόμονο και παρορμητικό, δεν του αρέσουν τα κατασκευαστικά παιχνίδια με βήματα και τα επιτραπέζια παιχνίδια με κανόνες. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να ξεκινά μια δραστηριότητα πριν ακούσει τους κανόνες ενεργώντας απερίσκεπτα. Καθώς το παιδί με ΔΕΠ-Υ μεγαλώνει και εντάσσεται στο πλαίσιο του σχολείου δυσκολεύεται, λόγω της παρορμητικότητάς του, να λάβει μέρος στα ομαδικά παιχνίδια που εμπεριέχουν κανόνες. Δεν περιμένει να ακούσει τους κανόνες του παιχνιδιού, ενώ δεν κρατά και τη σειρά του. Προκειμένου να κερδίσει δεν ακολουθεί τους κανόνες, κάνει ζαβολιές, ενώ πολλές φορές αποχωρεί από τα ομαδικά παιχνίδια, επειδή δε μπορεί να συνεργαστεί με τους συμμαθητές του. Οι συνομήλικοί του το απορρίπτουν και δεν το θέλουν στο παιχνίδι τους, καθώς είναι πολύ απαιτητικό και αυταρχικό, ενεργεί μόνο με βάση τις επιθυμίες του αδιαφορώντας για τις συνέπειες, ενώ πολλές φορές είναι αγενές, απότομο και ανυπάκουο. Όταν χάνει μπορεί να γίνει επιθετικό, να προκαλέσει τσακωμό ή να φορτιστεί έντονα συναισθηματικά και να ξεσπάσει σε κλάματα (δεν έχει ανοχή στη ματαίωση).
Εκτός από τα πρωτογενή συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ, κάποια παιδιά αντιμετωπίζουν και συνοδά προβλήματα τα οποία τα δυσκολεύουν ιδιαίτερα στην εκτέλεση των δραστηριοτήτων παιχνιδιού. Αυτά τα προβλήματα μπορεί να είναι αισθητηριακά και κινητικά.
Οι διαταραχές της αισθητηριακής ολοκλήρωσης (διαταραχές ρύθμισης και διάκρισης), δυσκολεύουν τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ να οργανώσουν και να επεξεργαστούν σωστά τα αισθητηριακά ερεθίσματα τα οποία εμπεριέχονται στις δραστηριότητες παιχνιδιού. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το μειωμένο εσωτερικό έλεγχο, κύριο χαρακτηριστικό και προϋπόθεση για το παιχνίδι. Έτσι, τα συγκεκριμένα παιδιά αποφεύγουν κάποιες δραστηριότητες παιχνιδιού και δε λαμβάνουν ευχαρίστηση από αυτές. Για παράδειγμα, ένα παιδί με βαρυτική ανασφάλεια δε θα μπορέσει να κάνει κούνια, να ανέβει στην τραμπάλα ή στο μονόζυγο. Αντίστοιχα, το παιδί με ΔΕΠ-Υ το οποίο εμφανίζει απτική αμυντικότητα, δε θα θέλει να συμμετάσχει σε ένα ομαδικό παιχνίδι από το φόβο μήπως το αγγίξουν. Τέλος, ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ το οποίο παρουσιάζει δυσπραξία θα δυσκολευτεί να μάθει ποδήλατο.
Οι δυσκολίες κινητικού συντονισμού θέτουν εμπόδια στο παιδί με ΔΕΠ-Υ στις δραστηριότητες αδρού κινητικού παιχνιδιού, όπως η κούνια, τα παιχνίδια στόχου, το σχοινάκι κ.λπ. Το αποτέλεσμα αυτών των δυσκολιών είναι πως τα παιδιά συχνά χτυπούν ή αποτυγχάνουν και συνεπώς απογοητεύονται. Η δυσκολία του συντονισμού, πέρα από τα παιχνίδια αδρής κίνησης, παρουσιάζεται και στα παιχνίδια που απαιτούν λεπτή κίνηση, όπως πάζλ και κατασκευές, όπου χρειάζεται ο χειρισμός μικρών αντικειμένων στο χέρι, ώριμες συλλήψεις, επιδεξιότητα κ.ά.

Πηγή: «Η εργοθεραπευτική παρέμβαση στις δυσκολίες παιχνιδιού των παιδιών με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ)» , Καμπούρογλου Α. & Μοροζίνη Μ. (2009)