Η σωστή χρήση κινητού και ο ρόλος των γονέων

Η χρήση των κινητών τηλεφώνων από παιδιά και εφήβους είναι ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα της σύγχρονης οικογένειας. Ενώ η τεχνολογία προσφέρει τεράστιες δυνατότητες μάθησης και επικοινωνίας, η αλόγιστη χρήση της μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα ύπνου, μειωμένη συγκέντρωση και κοινωνική απομόνωση.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, δεν υπάρχει κατάλληλη ηλικία, για την εισαγωγή του κινητού και της τεχνολογίας. Παρ’ όλα αυτά, η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής προτείνει την αποφυγή οθονών πριν από την ηλικία των 18-24 μηνών. Οι απόψεις τους βασίζονται στον τρόπο που αναπτύσσεται ο παιδικός εγκέφαλος τα δύο πρώτα χρόνια της ζωής τους, που θεωρούνται κρίσιμα για τη διαμόρφωση νευρωνικών συνδέσεων. Για παράδειγμα, ένα παιδί 18 μηνών, μπορεί να μάθει να στοιβάζει τουβλάκια μιμούμενο έναν ενήλικα, αλλά δεν μπορεί να καταλάβει πως να το κάνει βλέποντάς το από μία οθόνη. Παράλληλα, υπάρχουν μελέτες που υποστηρίζουν πως όσο περισσότερο χρόνο περνά ένα βρέφος μπροστά σε μια οθόνη, τόσες λιγότερες λέξεις ακούει από τους γονείς του και αυτό πιθανότατα να οδηγήσει σε καθυστέρηση της ομιλίας. Συν τοις άλλοις, οι γρήγορες εναλλαγές εικόνων υπερ φορτώνουν το σύστημα προσοχής, που μελλοντικά μπορεί να δημιουργήσει ελλειμματική προσοχή στο σχολείο. Για τις μεγαλύτερες ηλικίες, η εισαγωγή πρέπει να γίνεται σταδιακά, ξεκινώντας από συσκευές με περιορισμένες δυνατότητες πριν το παιδί αποκτήσει το δικό του smartphone.

Η σωστή χρήση ξεκινά με σαφείς κανόνες που συμφωνούνται από κοινού. Θα μπορούσαν να δημιουργηθούν ζώνες ελεύθερες από οθόνες. Για παράδειγμα, το τραπέζι του φαγητού και το υπνοδωμάτιο πρέπει να παραμένουν «offline» περιοχές. Το οικογενειακό γεύμα είναι μία από τις λίγες στιγμές που όλα τα μέλη βρίσκονται μαζί. Με αυτό τον τρόπο, τα παιδιά αναπτύσσουν κοινωνικές δεξιότητες, καθώς συνομιλούν με τους γονείς, ακούν και περιμένουν τη σειρά τους να μιλήσουν. Αυτή η εξάσκηση δυστυχώς δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσα από μία οθόνη. Επιπλέον, το μπλε φως των οθονών επηρεάζει τη μελατονίνη, με αποτέλεσμα την αϋπνία ή την κακή ποιότητα ύπνου. Καλό θα ήταν τα κινητά να απενεργοποιούνται τουλάχιστον μία ώρα πριν την κατάκλιση. Μεταξύ των άλλων, σημασία δεν έχει μόνο το «πόσο» χρόνο περνάει το παιδί στο κινητό, αλλά και το «τι» κάνει. Η δημιουργική χρήση (π.χ. εκμάθηση μιας γλώσσας ή προγραμματισμός) διαφέρει από το παθητικό σκρολάρισμα στα social media.

Ο ρόλος λοιπόν των γονέων είναι πολύ σημαντικός. Οι γονείς είναι οι πρώτοι «δάσκαλοι» της ψηφιακής συμπεριφοράς. Αν ένας γονέας είναι διαρκώς πάνω από μια οθόνη, το παιδί θα θεωρήσει αυτή τη συμπεριφορά ως φυσιολογική και θα αντιδράσει με τον ίδιο τρόπο. Δείξτε στο παιδί πώς χρησιμοποιείτε εσείς το κινητό για χρήσιμα πράγματα και πότε επιλέγετε να το αφήστε στην άκρη για να εστιάσετε στην οικογένεια. Αφετέρου, αντί για αυστηρή αστυνόμευση, επενδύστε στην εμπιστοσύνη. Μιλήστε για τους κινδύνους του διαδικτύου (cyber bullying, ιδιωτικότητα) ώστε το παιδί να νιώθει άνετα να σας αναφέρει οτιδήποτε το αναστατώσει. Υπάρχουν εφαρμογές όπως το Google Family Link ή οι ρυθμίσεις του Apple Screen Time μπορούν να βοηθήσουν στον περιορισμό του χρόνου και στο φιλτράρισμα ακατάλληλου περιεχομένου, λειτουργώντας ως «δίχτυ ασφαλείας» και όχι ως μέσο τιμωρίας.

Για περισσότερες λεπτομέρειες και επιστημονικά δεδομένα, μπορείτε να ανατρέξετε στους παρακάτω ιστότοπους:

SaferInternet4Athens (Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου): Οδηγίες για γονείς και παιδιά

Common Sense Media: Parents’ Ultimate Guide to Parental Controls

American Academy of Pediatrics (AAP): Family Media Plan Tool

UNICEF: Tips for parents to keep children safe online

Mayo Clinic: Children and screen time: How to manage your child’s usage